ILANG EKSPLORASYON SA PAG-AARAL NG KULTURANG POPULAR SA FILIPINAS Ni Louie Jon A. Sanchez

 Sa introduksyon pa lamang ni Sanchez ay nalaman na agad natin kung ano nga ba ang

kaniyang layon upang isulat ang artikulo na ito, na pinamagatan niyang ‘Iilang

Eksplorasyon sa Pag-aaral ng Kulturang Popular sa Filipinas’ at ito ay ang paglulugar o

pagbubunto’t sa kanyang pag-aaral sa pagpapatuloy ng mga paghinuha sa praktika at

teorya ng kulturang popular at ang ikalawang layon niya ay ang matuklasan niya ang

kasaysayan ng pag-aaral at pagpapahalaga sa kulturang popular sa bansa kung kaya’t

ang artikulo na ito ay isang personal at intelektwal mula’t mula.

Sa unang bahagi ng artikulo na ayon kay Caroline Hau (2002), sa kaniyang sanaysay

na The Cultural and Linguistic Turns in Philippines Scholarship tinutukoy niya rito ang

tinatawag na ‘pihit pa-kultura o pihit pa-wika’ na bilang yugto o isang yugto ito ng

pagpasok ng mga susing kabaguhang intelektwal ng masalimuot at masigalot pa ang

bansa. Ngunit naka-angkla sa kanyang pagtalakay sa kaniyang nagkrukrus na interes

sa larangan ng panitikan at kasaysayan. Binigyang pansin niya din rito ang paglitaw ng

‘academic jargon’ na kung saan ay isa itong wikang may espisipikong kagamitan sa

isang larangan na nagpapaliwanag ng isang mahalagang impormasyon o detalye. At ng

di naglaon ay lumitaw naman ang ‘critical theory’ o teorya ng kritikal na babakasing

magulang ng kinikilala na natin ngayon na ‘Cultural Studies’ o Araling Pangkultura. Sa

pag-aaral na ito ay lumalawak ang ating pag-unawa sa kultura. Ang Araling Pangkultura

ay mayroong katangian na pinapakahulugan ni Tony Bennett na isa ring

taga-pagsulong: (1) interdisiplinaridad na kaisipang bumabaklas sa mga hanggahan ng

mga larangan sa ngalan ng pagsusuri, (2) pagbaling sa lahat ng mga nagkakaloob at

nagtatakda para sa mamamayan, (3) paglalantad sa mga ugnayan ng kapangyarihang

umiiral sa kasarian, lahi, uri, kolonyalismo, at iba pa.

Sa pangalawang bahagi ay binigyan ng pansin na hindi sapat na tukuyin lamang ang

pihit pa-kultura sa Filipinas bilang pihit pa-teorya dahil malaki ang naiambag ng teorya

upang lumawak ang Araling Pangkultura sa loob at labas ng Filipinas at sa

pagpapalaganap nito na bilang larang. Sinabi rin dito na ang pagteteorya ay matagal ng

tinutupad at kailangang bakasin ito sa panahong kolonyal na kung saan umusbong ang

pagsasalaysay. Dahil ayon kay Benedict Anderson ay naging tulong lamang ang

pagdating ng teorya sa pagpapalawak at patuloy na pag-usad ng proseso na

‘pagharaya’ sa ating komunidad. Naging halimbawa nito sina Jose Rizal at Isabelo

Delos Reyes, na dahil sa kanilang pabubuo at pagsasalaysay sa kalinangan ng

katutubo ay siyang pinakamabuting tugon sa pagmamaliit n kanilang nakukuha mula sa

mapagmataas na sumasakop. Binigyang pansin rin ang pag usbong at pag-unlad ng

pihit pa-kultura bilang pagpapatuloy sa isang bagong wika ng pagsasaysay ng ating

kaakuhan. Ang kakayahan nila Rizal at Delos Reyes ang ibabanderang katangian na

gawi ng kontemporaryong pihit pa-kultura: (1) ang pagkakosmopolitano, (2) ang

pagkamausisa at (3) ang pagkainterdisiplinaryo.

Sa pangatlong bahagi binigyang pansin ang tanong na “Para Kanino?’

. Ang tanong na

ito ay naging susi upang maging gabay sa paguurirat ng manlilikha. Naging susi rin ito

upang magkaroon ng malaking kabaguhan sa ating mga kagawaran katulad na lamang

ng Ingles at panitikan na nagsimulang bumaling sa materyal na Filipino at magbukod ng

sarili mula sa napaglumaang konteksto ng kumalat ang Filipinisasyon sa buong

akademya. Binigyan din ng pansin ang sinabing pagpulot, at pagbuo sa mga pirasong

Filipino, dahil sa kontekstong ito mas pinakita ang pihit pa-kultura na kahit may

nagbabago sa ating kultura ngunit di pa rin makakalimutan ang mga orihinal na kultura.

Sa pang-apat na bahagi ay binigyang pansin ang mga natatanging tagapanguna sa

kulturang popular. Tampok na halimbawa sa bahaging ito ay si Hau at sina Ileto, Rafael,

at Salazar ay nagambag sa papel ni Hau sa larangan ng kasaysayan. Si Bienvenido

Lumbrera ay nag-aral at nagpakilala ng malawakang panulaang Tagalog mulang

tradisyong pasalita hanggang sa panahon ng rebolusyon. Si Virgilio Almario ay nag-aral

din ng panulaang Tagalog at nagpakilala sa atin ng tagisang Balagtasismo versus

Modernismo. Si Soledad Reyes naman ay bumaling sa mga popular na nobela at

binulatlat ang mga ito bago pumalaot sa iba’t ibang teksto ng kulturang popular. At si

Resil Mojares na nag-aral din ng nobela at intelektwal na kasaysayan ng bansa habang

binabalingan din ang kaniyang ugat na Sebuwano.

Para naman sa ika-limang bahagi ng artikulo ang pinakapunto nito ay ang pagsawata

sa bisa ng Ingles na kung saan sinasabi dito na ang Ingles ay pinakamakapangyarihang

bisa sa ating kultura dahil ang wikang Ingles ang ginagamit sa iba’t ibang konsepto.

Sinasabi rin dito na ang wikang Ingles ay kumakatawan sa lahat ng mataas na

pagpapahalaga ng ipina-angkop ng Kanluran upang igiit ang posisyon nito sa dinamiko

ng pangkultura sa kasaysayang Pilipino. At binigyang punto rin dito na ang wikang

Ingles ay isa sa nagtulak upang magkaroon ng pag-aaral ng sarili sa wika, o sa mga

bansa na tunay na nakukuha sa mga haka, o hinuha o mas kilala ito sa bansag na

‘Originality as vegance’ ayon kay Lucilla Hosillos. Sa pagsipi ni Mojares ay nalaman

niyang matagal-tagal na palang nagagamit ang wikang Ingles kahit sa kapanahunan pa

nina Rizal at Delos Reyes dahil may tinutugunan at ipinagtanggol sila Rizal at Delos

Reyes tungkol sa wika na nakasulat sa Ingles. At mahihiwatigang na nauna pa ng isang

siglo kay Bhaba ang bayani-intelektwal na Ilokano na makahinaganap ng

pagka-halo-halo o hybridity ng ating kultura. At sa panahon ng pananakop ng mga

Amerikano ay nakita natin na lumaganap ang pagka-mangmang ng mga Pilipino dahil

sa pagmamaliit ng mga Amerikano sa ating wika at kultura, kung kaya’t lahat ng mga

salitang hindi na isusulat sa Ingles ay tinatawag na bakya, baduy, at basura ayon sa

pagkikritik ni Reyes.

At para sa huling parte ng artikulo ay binibigyang diin dito ang pagiwas sa usapin

tungkol sa wika na tumutukoy sa wikang pang araw-araw at pangkalye na anumang

nasasalat ng wikang ito ay kailangang tatak bilang "baduy, bakya at basura" na kung

saan nakikitaan ito na isang pamana lamang saatin ng teorya at matutuhan ang

patuloy na problematisasyon ng high art o low art. Maiuugnay dito ang kahalagahan ng

panitikan ng Ingles sa Filipinas na magugunita ang "art for art sake" ni Jose Villa at ang

lumalaban ditong "literature and society" ni Salvador Lopez. Noong panahon ng nga

Amerikano ay naging masalimuot ang naidulot ng pagbalik ng mga pangkulturang

manispetasyon ng mga wika. Ingles ang ginamit nina Villa at Lopez sa kanilang tagisan

at ang kanilang pinagtatalunan ay ang pinakawastong politika. At hindi natin

maitatanggi ang pagkamakabayan ni Lopez at ng kaniyang mga kasapi na ang wikang

Ingles ang ginamit nila na nagtatag sakanila bilang lehitimong institusyon sa larang na

kung saan ito ay isang malalim na mentalidad. At binigyang punto rin dito na maraming

bagay na dapat punahin sa larangan ng kulturang popular. Subalit gaya nang naipakita

ay marami ring bagay at katangian ang taglay nito na dapat masusing mapag-aralan

sapagkat ito ay bunga ng masasalimuot na proseso ng paglikha ng kahulugan ng ating

mga mamamayan. Ito ay sari-saring usaping ugat ng kawalang-pagkakapantay